Kural
- since + geçmişte bir an, for + süre: geçmişte başlayıp bugüne uzanan iş → present perfect (has done) ya da present perfect continuous (has been doing).
- Geçmişteki iki olaydan önce olanı past perfect (had done) anlatır; already, by then gibi kelimeler ipucudur.
- by + gelecekte bir an (by the end of the year, by the time it opens) → future perfect (will have done).
- Geçmişte süren bir işin ortasına başka bir olay girerse: past continuous (was doing) + when + past simple.
- Önce boşluğun çevresindeki zaman işaretini bul (since, for, by, already, when, now), şıkları ona göre ele.
Örnekler
- Since she moved to Ankara, she has visited the museum three times.Ankara’ya taşındığından beri müzeyi üç kez ziyaret etti.
- By the time we reach the station, the last train will have left.İstasyona vardığımızda son tren kalkmış olacak.
- The meeting had already started when I found the room.Salonu bulduğumda toplantı çoktan başlamıştı.
Nasıl karar verilir?
- Boşluğun çevresindeki zaman işaretini bul: since, for, by, already, when, ago, now.
- İşaret bir zaman çizgisi kurar: bugüne uzanan iş (since, for) → present perfect; iki geçmiş olaydan önce olanı → past perfect; gelecekte bir ana kadar bitecek iş (by + gelecek) → future perfect.
- Yan cümleyle ana cümleyi uyumlu tut: when ya da by the time ile kurulan yan cümle gelecekten söz etse de will almaz, present kalır.
Çözümlü örnekler
1. By the time the new hospital opens next spring, the city ---- more than two hundred nurses.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: D · “By the time … opens next spring” gelecekte bir an; o ana kadar tamamlanmış olacak iş future perfect ile anlatılır: will have hired.
- A) Simple past geçmişte bitmiş bir işi anlatır; “next spring” ile çelişir.
- B) Present perfect bugüne kadar olanı anlatır; gelecekteki bir ana uzanmaz.
- C) Past perfect geçmişteki bir andan önceyi anlatır; buradaki zaman çizgisi geçmişte değil gelecekte.
- E) Past continuous geçmişte süren bir işi anlatır; gelecekle uyuşmaz.
2. When the firefighters finally reached the village, most of the residents ---- to the safety of the nearby school.
Cevabı ve çözümü göster
Doğru cevap: B · İki geçmiş olay var: itfaiyecilerin varması (reached) ve halkın taşınması. already, taşınmanın daha önce bittiğini gösteriyor. Geçmişteki bir olaydan önce biten iş: past perfect.
- A) Present perfect bugüne bağlanır; geçmişteki bir anla (reached) uyuşmaz.
- C) will geleceği anlatır; olay geçmişte geçiyor.
- D) Present continuous şimdiki zamandır; geçmişteki bir anı anlatamaz.
- E) Geniş zaman alışkanlık ya da genel doğru anlatır; geçmişteki tek bir olayı anlatamaz.
Sık düşülen tuzak
Zaman bildiren since ile bugüne uzanan anlatımda çoğunlukla since’ten sonra simple past (since she moved), ana cümlede present perfect kullanılır. Ancak geçmişteki bir noktaya kadar geçen süre ana cümlede past perfect ile anlatılabilir (it had been years since we last met); hâlâ süren bir durumda since’li bölüm de present perfect olabilir (since I have lived here).
Athena Tapınağı’nın öbür kartları
- Rağmen: although, despite
Beklenenin tersi olan sonuç: although + cümle, despite + isim ya da V-ing.
- Neden bağlaçları
Sebep: because / since / as + cümle; because of / due to + isim. Sonuç sebepten gerçekten çıkmalı.
- Karşıtlık: whereas, while, however
İki şeyi karşılaştırmak: whereas / while; iki cümle arasında zıtlık: however, nevertheless.
- İkili yapılar ve karşılaştırma
Çift parçalı kalıplar birlikte gelir: not only … but also, the more … the more, as … as.
- Geçiş kelimeleri: moreover, therefore, instead
İki cümleyi bağlayan zarf aralarındaki ilişkiyi söyler: ekleme, sonuç, zıtlık, örnek, yerine koyma.
- Zaman bağlaçları
Zaman bağlacı olay sırasını kurar; gelecek anlamında bile yan cümlede will olmaz.
- Amaç ve sonuç
so that = “… diye, amacıyla”; so … that / such … that = “o kadar … ki”.
- If cümleleri
Koşulun türü fiilin zamanını belirler: gerçek, bugüne aykırı, geçmişe aykırı.
- Koşul bağlaçları
unless = if not; provided that / as long as = “yeter ki”; whether or not = “her iki durumda da”.
- Edat öbekleri: in terms of, due to
Birden çok kelimelik edatlar isim ya da V-ing alır; şıkların hepsi dil bilgisi olarak uyar, doğru olanı anlam seçer.
- Kalıp edatlar: fiil, isim, sıfat + edat
Bazı fiil, isim ve sıfatlar hep aynı edatla gelir: depend on, access to, capable of. Bunlar kalıp olarak öğrenilir.
- Zaman, yer ve miktar edatları
Bu edatlar anlamdan seçilir: süre mi son tarih mi, artış miktarı mı ulaşılan düzey mi, iki şey arası mı grup içi mi?
- Gerund ve infinitive
Edattan sonra V-ing; bazı fiillerden sonra to + V1.
- Modal ve modal perfect
Geçmişe dair tahmin ve eleştiri: modal + have + V3.
- Edilgen yapı ve ettirgen
Özne işi yapan değil, işten etkilenen şeyse: be + V3.
- İlgi cümleleri (relative clause)
who kişi, which şey, whose sahiplik, where yer; virgülden sonra that kullanılmaz.
- Kısaltma ve participle
Öznesi aynı iki cümle kısalır: etkense V-ing, edilgense V3, önce olduysa Having V3.
- Nicelik: few, little, each, none
İsim sayılabilir mi, iki şey mi çok mu: nicelik kelimesini ismin türü seçer.
- İsim cümleleri (noun clause)
Bir cümle, isim yerine özne ya da nesne olur: what, whether, that, how.
- Devrik yapılar (inversion)
Olumsuz ya da sınırlayıcı bir ifade başa gelince soru sırası kullanılır: Rarely have they …